1. 3. 5. Bhumijasuttaṃ
25. Sāvatthiyaṃ-
Atha kho āyasmā bhumijo sāyanhasamayaṃ patisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami. [PTS Page 038] [\q 38/] upasaṅkamitvā āyasmatā sārittena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā bhumijo āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca:
----------------- 1. Saḷāyatanappabhavoti - machasaṃ.
[BJT Page 060] [\x 60/]
Santāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ sukhadukkhaṃ paññāpenti. Santi panāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṃkataṃ sukhadukkhaṃ paññāpenti. Santi panāvuso1 sāriputta eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkatañca paraṃkatañña sukhadukkhaṃ paññāpenti. Santi panāvuso sāriputta eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkhaṃ paññāpenti.
Idha no āvuso sāriputta bhagavā kiṃ vādī? Kimakkhāyī? Kathaṃ vyākaramānā ca mayaṃ vuttavādino ceva bhagavato assāma? Na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkheyyāma? Dhammassa cānudhammaṃ byākareyyāma? Na ca ko ci sahadhammiko vādānupāto Gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyyāti?
Paṭiccasamuppannaṃ kho āvuso sukhadukkhaṃ vuttaṃ bhagavatā. Kiṃ paṭicca? Phassaṃ paṭicca. Iti vadaṃ vuttavādī ceva. Bhagavato assa, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkheyya, dhammassa cānudhammaṃ byākareyya, na ca ko ci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyya.
Tatrā'vuso ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ sukhadukkhaṃ paññāpenti, tadapi phassapaccayā. Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṃkataṃ dukkhaṃ paññāpenti, tadapi phassapaccayā. Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkatañca paraṃkatañca dukkhaṃ paññāpenti, tadapi phassapaccayā. Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkhaṃ paññāpenti, tadapi phassapaccayā.
Tatrā'vuso yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ sukhadukkhaṃ paññāpenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantī'ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṃkataṃ dukkhaṃ paññāpenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantī'ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkatañca paraṃkatañca dukkhaṃ paññāpenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantī'ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. [PTS Page 039] [\q 39/] yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkhaṃ paññāpenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantī'ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
Assosi kho āyasmā ānando āyasmato sāriputtassa āyasmatā bhūmijena saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā emantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando yāvatako āyasmato sāriputtassa āyasmatā bhūmijena saddhiṃ ahosi kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi.
Sādhu sādhu ānanda, yathā taṃ sāriputto ca sammā vyākaramāno vyākareyya. Paṭiccasamuppannaṃ kho ānanda, sukhadukkhaṃ vuttaṃ mayā, kiṃ paṭicca? Phassaṃ paṭicca. Iti vadaṃ vuttavādī ceva me assa na ca maṃ abhūtena abbhācikkheyya, dhammassa cānudhammaṃ byākareyya, na ca ko ci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyya.
---------------
1. Santāvuso machasaṃ, syā
[BJT Page 062] [\x 62/]
Tatrānanda ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ sukhadukkhaṃ paññāpenti, tadapi phassapaccayā. Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṃkataṃ dukkhaṃ paññāpenti, tadapi phassapaccayā. Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkatañca paraṃkatañca dukkhaṃ paññāpenti, tadapi phassapaccayā. Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkhaṃ paññāpenti, tadapi phassapaccayā.
Tatrānanda ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ sukhadukkhaṃ paññāpenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantī'ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṃkataṃ dukkhaṃ paññāpenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantī'ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkatañca paraṃkatañca dukkhaṃ paññāpenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantī'ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkhaṃ paññāpenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantī'ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
Kāye vā hānanda sati kāyasañcetanāhetu uppajjati [PTS Page 040] [\q 40/] ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ, vācāya1 vā hānanda sati vacīsañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ, mane vā hānanda sati manosañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ avijjāpaccayā ca2.
Sāmaṃ vā taṃ ānanda kāyasaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti yampaccayāssa3 taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ, parevāssa4 taṃ ānanda kāyasaṅkhāraṃ abhisaṅkharonti.5 Yampaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ, sampajāno vā taṃ ānanda kāyasaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti.
Yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ, sāmaṃ vā taṃ ānanda vacīsaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti. Yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ6, parevāssa taṃ ānanda vacīsaṅkhāraṃ abhisaṅkharonti. Yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ, sampajāno vā taṃ ānanda kāyasaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti. Yampaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ, asampajāno vā taṃ ānanda kāyasaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti. Vacīsaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti.
Yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ, sāmaṃ vā taṃ ānanda manosaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti, yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ. Parevāssa taṃ ānanda manosaṅkhāraṃ abhisaṅkharonti. Yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ, sampajāno vā taṃ ānanda manosaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti. Yampaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ, asampajāno vā taṃ ānanda manosaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti, yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ. Imesu ānanda dhammesu avijjā anupatitā.
Avijjāyatveva ānanda asesavirāganirodhā so kāyo na hoti. Yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ. Sā vācā na hoti. Yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ. So mano na hoti. Yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ. Khettaṃ taṃ7 na hoti. Yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ. Vatthu taṃ8 na hoti yaṃ paccayāssa taṃ [PTS Page 041] [\q 41/] uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ. Āyatanaṃ taṃ9 na hoti yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ. Adhikaraṇaṃ taṃ10 na hoti yaṃ paccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhanti.
------------- 1. Vācāyaṃ- syā 2. Avijjāpaccayā ca -sī.Mu. Syā, 3. Yampaccayāya- syā. 4. Parevāya taṃ-syā, parevātaṃ-machasaṃ, 5. Abhiṃsakaroti-syā. 6. Sukhadukkhaṃ-pe-sī. Mu. 7. Khettaṃ vā- syā 8. Vatthuṃ vā, -syā 9. Āyatanaṃ vā- syā. 10. Adhikaraṇaṃ vā -syā
[BJT Page 064] [\x 64/]
| 부미자 경(S12:25) Bhūmija-sutta 1. 이와 같이 나는 들었다. 한 때에 세존께서 싸밧티의 제따바나에 있는 아나타삔디까 승원에 머물고 계셨다. 2. 그 무렵 부미자 존자가 해거름에 명상을 풀고 일어나 사리뿟따 존자에게 찾아갔다. 가서는 사리뿟따 존자와 함께 환담을 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 이야기로 서로 담소를 하고서 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 부미자 존자는 사리뿟따 존자에게 이렇게 말했다. 3. “도반 사리뿟따여, 어떤 사문∙바라문들은 업을 설하는데(업보를 믿는 자로서) 즐거움과 괴로움은 자기 스스로가 짓는 것이라고 천명합니다. 도반 사리뿟따여, 어떤 사문∙바라문들은 업을 설하는데 즐거움과 괴로움은 남이 짓는 것이라고 천명합니다. 도반 사리뿟따여, 어떤 사문∙바라문들은 업을 설하는데 즐거움과 괴로움은 자기 스스로도 짓고 남도 짓는 것이라고 천명합니다. 도반 사리뿟따여, 어떤 사문∙바라문들은 업을 설하는데 즐거움과 괴로움은 자기 스스로도 짓지 않고 남이 짓지도 않는 우연히 발생하는 것이라고 천명합니다. 도반 사리뿟따여, 그러면 세존께서는 여기에 대해서 어떻게 설하며 어떻게 가르칩니까? 우리가 어떻게 설명하면 세존께서 설하신 것과 일치하게 되며, 세존을 거짓으로 헐뜯지 않고 세존께서 설하신 것을 반복하여 설한 것입니까? [세존께서 설했다고 전해진 이것을 반복하더라도] 어떤 동료수행자도 나쁜 견해에 빠져 비난의 조건을 만나지 않겠습니까?” 4. “도반 부미자여, 즐거움과 괴로움은 연기된 것[緣而生]이라고 세존께서는 말씀하셨습니다. (즐거움과 괴로움은 연유가 있어서 생겨나는 것이라고 말씀하셨습니다) 그러면 무엇을 연유로하여 [즐거움과 괴로움이] 있습니까? 감각접촉을 연유로 해서 생겨납니다. 이렇게 설하면 세존께서 설하신 것과 일치하게 되며, 세존을 거짓으로 헐뜯지 않고 세존께서 설하신 것을 반복하여 설한 것이며, 어떤 동료 수행자도 나쁜 견해에 빠져 비난의 조건을 만나지 않게 됩니다. 부미자 존자여, 여기서 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 괴로움은 자기 스스로가 만드는 것이라고 천명하는 것도 감각접촉을 연유로 해서 생겨납니다. 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 괴로움은 남이 만드는 것이라고 천명하는 것도 감각접촉을 연유로 해서 생겨납니다. 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 괴로움은 자기 스스로 만들기도 하고 남이 만들기도 하는 것이라고 천명하는 것도 감각접촉을 연유로 해서 생겨납니다. 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 괴로움은 자기 스스로도 만들지 않고 남이 만들지도 않는 우연히 발행하는 것이라고 천명하는 것도 감각접촉을 연유로 해서 생겨납니다. 부미자 존자여, 여기서 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 괴로움은 자기 스스로가 만드는 것이라고 천명하는데 감각접촉이 없이 그 괴로움을 경험할 것이라는 것은 있을 수 없습니다. 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 괴로움은 남이 만드는 것이라고 천명하는데 감각접촉이 없이 그 괴로움을 경험할 것이라는 것은 있을 수 없습니다. 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 괴로움은 자기 스스로도 만들고 남도 만드는 것이라고 천명하는데 감각접촉이 없이 그 괴로움을 경험할 것이라는 것은 있을 수 없습니다. 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 괴로움은 자기 스스로도 만들지 않고 남이 만들지도 않는 우연히 발생하는 것이라고 천명하는데 감각접촉이 없이 그 괴로움을 경험할 것이라는 것은 있을 수 없습니다.” 5. 아난다 존자는 사리뿟따 존자와 부미자 존자와 나눈 대화에 대해서 들었다. 그리고 아난다 존자는 세존께 다가갔다. 가서는 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 아난다 존자는 사리뿟따 존자가 부미자 존자와 나눈 대화를 모두 세존께 아뢰었다. 6. “장하고도 장하구나, 아난다여, 사리뿟따는 바르게 설명하였다. 아난다여, 즐거움과 괴로움은 연기된 것[緣而生]이라고 나는 말했다. 그러면 무엇을 연유하여 [즐거움과 괴로움이] 있는가? 감각접촉을 연유로 한다. 이렇게 설하면 내가 설한 것과 일치하게 되며, 나를 거짓으로 헐뜯지 않고 내가 설한 것을 반복하여 설한 것이며, 어떤 동료 수행자도 나쁜 견해에 빠져 비난의 조건을 만나지 않게 된다. 아난다여, 여기서 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 즐거움과 괴로움은 자기 스스로가 만드는 것이라고 천명하는 것도 감각접촉을 연유로 해서 생겨난다. 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 즐거움과 괴로움은 남이 만드는 것이라고 천명하는 것도 감각접촉을 연유로 해서 생겨난다. 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 줄거움과 괴로움은 자기 스스로 만들기도 하고 남이 만들기도 하는 것이라고 천명하는 것도 감각접촉을 연유로 해서 생겨난다. 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 즐거움과 괴로움은 자기 스스로도 만들지 않고 남이 만들지도 않는 우연히 발행하는 것이라고 천명하는 것도 감각접촉을 연유로 해서 생겨난다. 아난다여, 여기서 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 즐거움과 괴로움은 자기 스스로가 만드는 것이라고 천명하는데 감각접촉이 없이 그 괴로움을 경험할 것이라는 것은 있을 수 없다. 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 즐거움과 괴로움은 남이 만드는 것이라고 천명하는데 감각접촉이 없이 그 괴로움을 경험할 것이라는 것은 있을 수 없다. 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 즐거움과 괴로움은 자기 스스로도 만들고 남도 만드는 것이라고 천명하는데 감각접촉이 없이 그 괴로움을 경험할 것이라는 것은 있을 수 없다. 어떤 사문∙바라문들이 업을 설하여 즐거움과 괴로움은 자기 스스로도 만들지 않고 남이 만들지도 않는 우연히 발생하는 것이라고 천명하는데 감각접촉이 없이 그 괴로움을 경험할 것이라는 것은 있을 수 없다.” 7. “아난다여, 또한 몸(육체)이 있으면 몸의 형성을 원인으로 자신에게 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 또한 언어가 있으면 언어적 형성을 원인으로 자신에게 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 또한 정신이 있으면 정신적 형성을 원인으로 자신에게 즐거움과 괴로움이 일어난다.” 8.“아난다여, 무명을 연유로 자신이 육체적 형성을 일으키면 그것을 연유로 자신에게 즐거움과 괴로움이 생겨나거나, 무명을 연유로 다른 사람들이 육체적 형성을 일으키면 그것을 연유로 그 자신들에게 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 무명을 연유로 의식적(의도적)으로 육체적 형성을 일으키면 그것을 연유로 자신에게 즐거움과 괴로움이 생겨나거나, 무명을 연유로 무의식적으로 육체적 형성을 일으키면 그것을 연유로 자신에게 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 무명을 연유로 자신이 언어적 형성을 일으키면 그것을 연유로 자신에게 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 무명을 연유로 다른 사람들이 언어적 형성을 일으키면 그것을 연유로 그 자신들에게 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 무명을 연유로 의식적으로 언어적 형성을 일으키면 그것을 연유로 자신에게 즐거움과 괴로움이 생겨나거나, 무명을 연유로 무의식적으로 언어적 형성을 일으키면 그것을 연유로 자신에게 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 무명을 연유로 자신이 정신적 형성을 일으키면 그것을 연유로 자신에게 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 무명을 연유로 다른 사람들이 정신적 형성을 일으키면 그것을 연유로 그 자신들에게 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 무명을 연유로 의식적으로 정신적 형성을 일으키면 그것을 연유로 자신에게 즐거움과 괴로움이 생겨나거나, 무명을 연유로 무의식적으로 정신적 형성을 일으키면 그것을 연유로 자신에게 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 9. 아난다여, 이 여섯 가지 경우는 무명으로부터 영향을 받는다(조건으로 한다). 아난다여, 무명이 남김없이 사라져 소멸함으로써 그것을 연유로 스스로에게 즐거움과 괴로움이 생겨나게 나는 육체적 형성이 소멸하고, 그것을 연유로 스스로에게 즐거움과 괴로움이 생겨나게 하는 언어적 형성이 소멸하고, 그것을 연유로 스스로에게 즐거움과 괴로움이 생겨나게 하는 정신적 형성이 소멸하고, 그것을 연유로 스스로에게 즐거움과 괴로움이 생겨나게 하는 기반(터전)이 소멸하고 영역이 소멸하고 관계가 소멸한다." 註) - 부미자(Bhumija): 인도의 토착종족에게 사용된 이름으로 추정된다. - 육체 언어 정신적 형성: 육체적 형성(신행.kayasamkhara), 언어적 형성(구행. vacisamkhara), 정신적 형성(의행. manosamkhara)으로부터 윤회를 규정하는 업이 구성된다. 여기서 행이란 의도적 행위를 말한다. |