1. 3. 7 Paccayasuttaṃ
27. Sāvatthiyaṃ-
Avijjāpaccayā bhikkhave saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ. Viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ. Nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ. Saḷāyatanapaccayā phasso. Phassapaccayā vedanā. Vedanāpaccayā taṇhā. Taṇhāpaccayā upādānaṃ. Upādānapaccayā bhavo. Bhavapaccayā jāti. Jātipaccayā jarāmaraṇaṃ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
Katamañca bhikkhave jarāmaraṇaṃ? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripāko, ayaṃ vuccati jarā. Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṃ maccumaraṇaṃ kālakiriyā khandhānaṃ bhedo kalebarassa1 nikkhepo jīvitindriyassa upacchedo, idaṃ vuccati maraṇaṃ. Iti ayañca jarā idaṃ ca maraṇaṃ idaṃ vuccati bhikkhave jarāmaraṇaṃ. Jātisamudayā jarāmaraṇasamudayo, jātinirodhā jarāmaraṇanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadā. Seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.
Katamā ca bhikkhave jāti? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti nibbatti abhinibbatti, khandhānaṃ pātubhāvo āyatanānaṃ paṭilābho, ayaṃ vuccati bhikkhave jāti. Bhavasamudayā jātisamudayo. Bhavanirodhā jātinirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jātinirodhagāminī paṭipadā. Seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.
Katamo ca bhikkhave, bhavo? Tayome bhikkhave, bhavā: kāmabhavo rūpabhavo arūpabhavo. Ayaṃ vuccati bhikkhave, bhavo. Upādānasamudayā bhavasamudayo. Upādānanirodhā bhavanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhavanirodhagāminī paṭipadā. Seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.
Katamañca bhikkhave upādānaṃ? Cattārimāni bhikkhave, upādānāni: kāmūpadānaṃ diṭṭhūpadānaṃ sīlabbatūpadānaṃ attavādūpādānaṃ. Idaṃ vuccati bhikkhave upādānaṃ. Taṇhāsamudayā upādānasamudayo. Taṇhānirodhā upādānanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upādānanirodhagāminī paṭipadā. Seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.
[PTS Page 043] [\q 43/] katamā ca bhikkhave taṇhā? Chayime bhikkhave, taṇhākāyā: rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. Ayaṃ vuccati bhikkhave taṇhā. Vedanāsamudayā taṇhāsamudayo. Vedanānirodhā taṇhānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo taṇhānirodhagāminī paṭipadā. Seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.
Katamā ca bhikkhave vedanā? Chayime bhikkhave, vedanākāyā: cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghāṇasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā. Ayaṃ vuccati bhikkhave vedanā. Phassasamudayā vedanāsamudayo. Phassanirodhā vedanānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā. Seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.
Katamo ca bhikkhave phasso? Chayime bhikkhave, phassakāyā: cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghāṇasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphasso, manosamphasso. Ayaṃ vuccati bhikkhave, phasso. Saḷāyatanasamudayā phassasamudayo. Saḷāyatananirodhā phassanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo phassanirodhagāminī paṭipadā. Seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvavācā sammākakammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.
Katamaṃ ca bhikkhave saḷāyatanaṃ? Cakkhāyatanaṃ sotāyatanaṃ ghāṇāyatanaṃ jivhāyatanaṃ kāyāyatanaṃ manāyatanaṃ. Idaṃ vuccati bhikkhave, saḷāyatanaṃ. Nāmarūpasamudayā saḷāyatanasamudayo. Nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saḷāyatananirodhagāminī paṭipadā. Seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Katamaṃ ca bhikkhave nāmarūpaṃ? Vedanā saññā cetanā phasso manasikāro, idaṃ vuccati nāmaṃ. Cattāro ca mahābhūtā, catunnaṃ ca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ, idaṃ vuccati rūpaṃ. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ, idaṃ vuccati bhikkhave, nāmarūpaṃ. Viññāṇasamudayā nāmarūpasamudayo. Viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo nāmarūpanirodhagāminī paṭipadā. Seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.
Katamaṃ ca bhikkhave viññāṇaṃ? Chayime bhikkhave, viññāṇakāyā: cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇaṃ ghāṇaviññāṇaṃ jivhāviññāṇaṃ kāyaviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ. Idaṃ vuccati bhikkhave, viññāṇaṃ. Saṅkhārasamudayā viññāṇasamudayo. Saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo viññāṇanirodhagāminī paṭipadā. Seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. *
Katame ca bhikkhave saṅkhārā? Tayo me bhikkhave, saṅkhārā: kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhāro cittasaṅkhāro, ime vuccanti bhikkhave, saṅkhārā. Avijjāsamudayā saṅkhārasamudayo. Avijjānirodhā saṅkhāranirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā. Seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Yato kho bhikkhave, ariyasāvako evaṃ paccayaṃ pajānāti, evaṃ paccayasamudayaṃ pajānāti, evaṃ paccayanirodhaṃ pajānāti, evaṃ paccayanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, ayaṃ vuccati bhikkhave, ariyasāvako diṭṭhisampanno itipi, dassanasampanno itipi, āgato imaṃ saddhammaṃ itipi, passati imaṃ saddhammaṃ itipi, sekhena4 ñāṇena samannāgato itipi, sekhayā5 vijjāya samannāgato itipi, dhammasotaṃ samāpanto itipi, ariyo nibbedhikapañño itipi, amatadvāraṃ āhacca tiṭṭhati itipīti.
---------------- 1. Kalevarassa - machasaṃ, syā. 2. Katamā ca bhikkhave jāti -pe- machasaṃ - syā. 3. Paccayaṃ pana - sīmu. 4. Sekkhena - machasaṃ - syā. 5. Sekkhāya-machasaṃ-syā. * ''Katamoca bhikkhave bhavo -pe-'' iccādīsu peyyālamukhena saṅkhitto paccayavibhāgo buddhavagge vibhaṅgasutte vuttanayānusārena veditabbo. (Pi. 4, 6. )
[BJT Page 068] [\x 68/]
| 조건 경(S12:27) Paccaya-sutta 1. 이와 같이 나는 들었다. 한 때에 세존께서 싸밧티의 제따바나에 있는 아타타삔디카 승원에 머물고 계셨다. 거기에서 세존께서 비구들에게ㅔ 말씀하셨다. '비구들이여'라고. 그러자 비구들도 받들었다. ' 존귀하신(세존)이시여'라고. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.
“비구들이여, 무명을 조건으로 형성이 생겨나고, 형성을 조건으로 의식이 생겨나며, 의식을 조건으로 정신∙물질이 생겨나고, 정신∙물질을 조건으로 여섯 감각장소가 생겨나며, 여섯 감각장소를 조건으로 감각접촉이 생겨나고, 감각접촉을 조건으로 느낌이 생겨나며, 느낌을 조건으로 갈애가 생겨나고, 갈애를 조건으로 취착이 생겨나며, 취착을 조건으로 존재가 생겨나고, 존재를 조건으로 태어남이 생겨나며, 태어남을 조건으로 늙음∙죽음과 근심∙탄식∙육체적 고통∙정신적 고통∙절망이 발생한다. 이와 같이 전체 괴로움의 무더기[苦蘊]가 발생한다.”
2. “비구들이여, 그러면 어떤 것이 늙음인가? 이런저런 중생들의 무리 가운데서 이런저런 중생들의 늙음, 노쇠함, 치아빠짐, 주름진 피부, 수명의 감소, 감각기능[根]의 쇠퇴되는 이를 일러 늙음이라 한다.
비구들이여, 그러면 어떤 것이 죽음인가? 이런저런 중생들의 무리로부터 이런저런 중생들의사라짐, 이동, 파괴, 소멸, 죽음, 끝남, 온의 파괴,신체의 소진, 생명기능[命根]의 끊어지는 이를 일러 죽음이라 한다.”
3. “태어남이 일어나면 늙음∙죽음이 일어나고 태어남이 소멸하면 늙음∙죽음이 소멸한다. 여덟 가지 구성요소를 가진 성스러운 진리[八支聖道=팔정도]가 늙음∙죽음의 소멸로 인도하는 길이니 그것은 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음 새김, 바른 집중(삼매)이다.”
4. 비구들이여, 그러면 어떤 것이 태어남인가? 이런저런 중생들의 무리로부터 이런 저런 중생들의 유형에 따라 각각의 삶들이 태어남, 시작됨, 나타남, 자라남, 온의 드러남, 감각기관을 얻는(육입처의 획득)이것을 태어남이라 한다. 존재가 생겨남으로써 태어남이 생겨나고, 존재가 소멸함으로써 태어남이 소멸한다. 여덟 가지 구성요소를 가진 성스러운 진리[八支聖道=팔정도]가 태어남의 소멸로 인도하는 길이니 그것은 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음 새김, 바른 집중(삼매)이다.”
5. “비구들이여, 그러면 어떤 것이 존재인가? 그것들 가운데는 세가지 존재 즉 감각적 쾌락의 존재(욕계), 형상의 존재(색계), 무형상의 존재(무색계)가 있으니 이것을 존재라 부른다. 취착이 생겨남으로써 존재가 생겨나고 취착이 소멸함으로써 존재가 소멸한다. 여덟 가지 구성요소를 가진 성스러운 진리[八支聖道=팔정도]가 취착의 소멸로 인도하는 길이니 그것은 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음 새김, 바른 집중(삼매)이다.”
6. "비구들이여, 그러면 어떤 것이 취착인가? 그것들 가운데는 네 가지 취착, 즉 감각적 쾌락에 대한 취착, 견해에 대한 취착, 미신적 관습에 대한 취착, 자아이론(견해)에 대한 취착이 있으니 이것을 취착이라고 부른다. 갈애가 생겨남으로써 취착이 생겨나고 갈애가 소멸함으로써 취착이 소멸한다. 여덟 가지 구성요소를 가진 성스러운 진리[八支聖道=팔정도]가 존재의 소멸로 인도하는 길이니 그것은 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음 새김, 바른 집중(삼매)이다.”
7. “비구들이여, 그러면 어떤 것이 갈애인가? 그것들 가운데는 여섯 가지 갈애의 무리 즉 형상에 대한 갈애, 소리에 대한 갈애, 냄새에 대한 갈애, 맛에 대한 갈애, 감촉에 대한 갈애, 사물에 대한 갈애가 있으니 이것을 갈애라고 부른다. 느낌(감수)이 생겨남으로써 갈애가 생겨나고 느낌이 소멸함으로써 갈애가 소멸한다. 여덟 가지 구성요소를 가진 성스러운 진리[八支聖道=팔정도]가 갈애의 소멸로 인도하는 길이니 그것은 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음 새김, 바른 집중(삼매)이다.”
8. “비구들이여, 그러면 어떤 것이 느낌인가? 그것들 가운데는 여섯 가지 느낌의 무리 즉 시각의 접촉에서 생기는 느낌, 청각의 접촉에서 생기는 느낌, 후각의 접촉에서 생기는 느낌, 미각의 접촉에서 생기는 느낌, 촉각의 접촉에서 생기는 느낌, 정신의 접촉에서 생기는 느낌이 있으니 이를 느낌이라고 한다. 접촉이 생겨남으로써 느낌이 생겨나고 접촉이 소멸함으로써 느낌이 소멸한다. 여덟 가지 구성요소를 가진 성스러운 진리[八支聖道=팔정도]가 느낌의 소멸로 인도하는 길이니 그것은 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음 새김, 바른 집중(삼매)이다.”
9. “비구들이여, 그러면 어떤 것이 감각접촉(접촉)인가? 그것들 가운데는 여섯 가지 접촉의 무리 즉 시각의 접촉, 청각의 접촉, 후각의 접촉, 미각의 접촉, 촉각의 접촉, 정신의 접촉이 있으니 이것을 접촉이라고 부른다. 여섯 감각장소가 생겨남으로써 접촉이 생겨나고 여섯 감각장소가 소멸함으로써 접촉이 소멸한다. 여덟 가지 구성요소를 가진 성스러운 진리[八支聖道=팔정도]가 감각접촉의 소멸로 인도하는 길이니 그것은 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음 새김, 바른 집중(삼매)이다.”
10. “비구들이여, 그러면 어떤 것이 여섯 감각장소인가? 그것들 가운데는 여섯 가지 감각 장소의 무리 즉 시각의 감각장소, 후각의 감각장소, 미각의 감각장소, 촉각의 감각장소, 정신의 감각장소가 있으니 이것을 여섯 감각장소라고 부른다. 명색이 생겨남으로써 여섯 감각장소가 생겨나고 명색이 소멸함으로써 여섯 감각장소가 소멸한다. 여덟 가지 구성요소를 가진 성스러운 진리[八支聖道=팔정도]가 여섯 감각장소의 소멸로 인도하는 길이니 그것은 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음 새김, 바른 집중(삼매)이다.”
11. “비구들이여, 그러면 어떤 것이 명색(정신∙물질)인가? 그것에는 느낌, 지각, 사유, 접촉, 숙고가 있으니 이것을 명(정신)이라고 하고 네 가지 물질의 요소 또는 네 가지 물질요소로 이루어진 형태를 물질(색)이라고 부른다. 의식이 생겨남으로써 명색이 생겨나고 의식이 소멸함으로써 명색이 소멸한다. 여덟 가지 구성요소를 가진 성스러운 진리[八支聖道=팔정도]가 명색의 소멸로 인도하는 길이니 그것은 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음 새김, 바른 집중(삼매)이다.”
12. “비구들이여, 그러면 어떤 것이 의식인가? 그것들 가운데는 여섯 가지 의식 즉 시각의 의식, 청각의 의식, 후각의 의식, 미각의 의식, 촉각의 의식, 정신의 의식이 있으니 이를 의식이라고 부른다. 형성이 생겨남으로써 의식이 생겨나고 형성이 소멸함으로써 의식이 소멸한다. 여덟 가지 구성요소를 가진 성스러운 진리[八支聖道=팔정도]가 의식의 소멸로 인도하는 길이니 그것은 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음 새김, 바른 집중(삼매)이다.”
13. “비구들이여, 그러면 어떤 것이 형성인가? 그것들 가운데는 세 가지 형성 즉 신체의 형성, 언어의 형성, 정신의 형성이 있으니 이것을 형성이라고 부른다. 무명이 생겨남으로써 형성이 생겨나고 무명이 소멸함으로써 형성이 소멸한다. 여덟 가지 구성요소를 가진 성스러운 진리[八支聖道=팔정도]가 형성의 소멸로 인도하는 길이니 그것은 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음 새김, 바른 집중(삼매)이다.”
14. “비구들이여, 성스러운 제자가 이와 같이 조건을 꿰뚫어 알고, 이와 같이 조건의 일어남을 꿰뚫어 알고, 이와 같이 조건의 소멸을 꿰뚫어 알고, 이와 같이 조건의 소멸로 인도하는 도 닦음을 꿰뚫어 알면 이를 일러 성스러운 제자는 견해를 구족했다고도 하고, 봄[見]을 구족했다고도 하고, 정법에 도달했다고도 하고, 정법을 보았다고도 하고, 지혜를 구족했다고도 하고, 명지를 구족했다고도 하고, 법의 흐름을 얻었다고도 하고, 성스러운 꿰뚫는 통찰지를 얻었다고도 하고, 불사(不死)의 문에 도달하여 머문다고도 한다.” |